پژوهش های زیادی در زمینه تأثیر مثبت آموزش راهبردهای فراشناختی بر افزایش درک مطلب دانش آموزان و دانشجویان صورت گرفته است. اما آیا آموزش راهبردهای فراشناختی بر روی دانش فراشناختی دانشجویان آموزش از راه دور مؤثر است. پژوهش حاضر، به منظور بررسی اثربخشی آموزش راهبردهای فراشناختی SQP4R (1387) بر افزایش دانش فراشناختی دانشجویان دانشگاه پیام نور انجام گرفت. طرح تحقیق به کار رفته در این پژوهش طرح آزمایشی از نوع طرح پیش آزمون و پس آزمون با گروه کنترل بود. نمونه ی پژوهش شامل 30 نفر دانشجو (15 پسر و 15 دختر) از دانشگاه پیام نور شهرستان همدان بود که با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. ابزار مورد استفاده در این پژوهش عبارت بود از: پرسشنامه آگاهی فراشناختی از راهبردهای خواندن MARSI (مختاری و ریچارد، 2002) برای بررسی و تحلیل نتایج از تحلیل کواریانس استفاده شد. نتایج تحلیل کواریانس نشان دهنده ی اثربخشی مثبت و معنادار آموزش راهبردهای فراشناختی در افزایش دانش فراشناختی در دانشجویان گروه آزمایشی بود (05/0P<). بدین صورت که دانش فراشناختی آزمودنی های گروه آزمایش در پس آزمون نسبت به پیش آزمون و گروه گواه نشان دهندة افزایش سطح دانش فراشناختی درتمام زمینه ها بود. این بدان معنا است که آموزش راهبردهای فراشناختی در افزایش دانش فراشناختی دانشجویان اثر مثبت دارد.

1رویه های یادگیری همراه و همگام با سرعت تحولات آموزشی تغییر می کنند. برای دستیابی به اهداف غایی آموزشی باید یادگیری های پایدار و مؤثر برای فراگیران ایجاد کرد. براین اساس، مطالعه ی حاضر با هدف آموزش راهبردهای یادگیری شناختی و فراشناختی به عنوان ضرورت پیشرو از سطوح آموزش پایه تا سطوح آموزش عالی مطرح شده است. مطالعه ی حاضر از نوع مروری نقلی بر مبنای جست وجوی کتابخانه ای و موتورهای جست وجوگر اطلاعاتی فارسی و انگلیسی زبان با کلیدواژه های «یادگیری شناختی»، «یادگیری فراشناختی»، «راهبرد یادگیری» و «آموزش» در پنج سال اخیر است. یافته ها نشان داد که آموزش بر مبنای یادگیری شناختی و فراشناختی بر هر دو گروه هدف (آموزش دهندگان و آموزش گیرندگان) اثرگذار است و به توانمندی تحصیلی، پیشرفت و امیدواری تحصیلی منجر خواهد شد. یادگیری شناختی و فراشناختی در سطوح پایین بستری برای توانمندی فردی و اجتماعی فرد در آموزش عالی و بازار کار فراهم خواهد کرد. فراشناخت و راهبردهای شناختی و فراشناختی نقش مهمی در فرایند یاددهی و یادگیری ایفا می کنند و آموزش این راهبردها ممکن است به بهبود عملکرد تحصیلی و توانمندی های فردی دانش آموزان منجر شود؛ در نتیجه، آموزش راهبردهای شناختی و فراشناختی به دانش آموزان و ترویج استفاده از این راهبردها در محیط آموزشی توسط آموزش دهندگان می تواند به طور درخور توجهی به ارتقای توانمندی آموزشی در تمامی نظام های آموزشی کمک کند.

در یادگیری، عوامل مختلفی نقش دارند، یکی از این عوامل راهبردهای یادگیری است. از این رو به منظور تدوین مدل اندازه گیری راهبردهای شناختی و فراشناختی یادگیری، طی یک پژوهش همبستگی به شیوة مدل معادلات ساختاری از جامعة آماری دانش آموزان پایة اول متوسطة شهر همدان 368 نفر به روش نمونه گیری خوشه ای انتخاب شدند و به پرسش نامة راهبردهای یادگیری کرمی (1384) پاسخ دادند. بر اساس داده ها، ابتدا پارامترهای مدل به روش بیشینه درست نمایی برآورد شد. سپس مدل اندازه گیری راهبردهای شناختی و فراشناختی یادگیری به وسیلة شاخص های برازش، آزمون شد. تحلیل داده ها به وسیله نرم افزار LISREL انجام شد. نتایج نشان داد همه گویه های پرسش نامه بر روی راهبردهای شناختی و فراشناختی یادگیری ضریب اثر معنا داری داشتند و مدل اندازه گیری راهبردهای شناختی و فراشناختی یادگیری از برازش قابل قبولی برخوردار بود. هم چنین بین راهبردهای شناختی و نیز راهبردهای فراشناختی همبستگی درونی معنا دار مشاهده شد؛ بنابراین می توان نتیجه گیری کرد که پژوهشگران می توانند برای سنجش راهبردهای شناختی و فراشناختی از پرسش نامة راهبردهای یادگیری استفاده کنند.

هدف پژوهش حاضر تعیین نقش آموزش مهارت های فراشناختی در عملکرد حل مساله، مقایسه شیوه های آموزش این مهارت ها و تعیین موثرترین شیوه برای آموزش مهارت های فراشناختی است. به همین منظور 62 دانش آموز مقطع سوم راهنمایی شهر تهران به روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای انتخاب شدند. سپس تمامی آزمودنی گروه نمونه پرسش نامه ای به سبک اسناد کودکان و پرسش نامه ای فراشناختی را تکمیل نمودند. همچنین هر آزمودنی به طور انفرادی در معرض موقعیت آونگ قرار گرفت. سپس آزمودنی ها به طور تصادفی در سه گروه آزمایش آموزش ترکیبی، آموزش دوجانبه، آموزش اسناد و یک گروه کنترل قرار گرفتند و پس از انجام آموزش های فوق مجددا در معرض پس آزمون قرار داده شدند. نتایج حاصل از پیش آزمون و پس آزمون در گروه های فوق با استفاده از آزمون های ناپارامتریک مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته ها بیانگر این مطلب است که آموزش راهبردهای فراشناختی بر عملکرد حل مساله دانش آموزان تاثیرات بسزایی دارد.

به منظور بررسی تاثیر آموزش راهبردهای فراشناختی بر درک مطلب دانش آموزان، برنامه ای جهت آموزش فراشناخت تهیه شد. ویژگی بارز برنامه مذکور تاکید بر آگاهی از فرایند یادگیری است که به دانش آموزان امکان می دهد تا فرایندهای یادگیری خود را شناسایی، هدف گذاری، هدایت و نظارت کنند. نمونه انتخاب شده از بین پسران دانش آموز پایه اول دبیرستان منطقه 11 تهران بودند، پس از انتخاب سه گروه آزمودنی که هر کدام از آنها 30 نفر بودند، گروه آزمایشی به مدت 500 دقیقه از آموزش فراشناختی برخوردار شدند. دو گروه دیگر به عنوان گروههای گواه محسوب می شدند. برای سنجش درک مطلب آزمودنی ها دو نوع آزمون پیش آزمون و پس آزمون که هر کدام دارای 3 بخش (زیست شناسی، ادبیات، اصلاح اشتباهات متن) بود تهیه شد، پیش آزمون و پس آزمون نیز دارای سطح دشواری یکسانی بودند. نمرات حاصل از اجرای پیش آزمون و پس آزمون درک مطلب در سه گروه با استفاده از روش تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر نشان داد که اثر گروه و آزمون معنادار است. میانگین نمرات گروه آزمایشی در پس آزمون نسبت به پیش آزمون افزایش قابل توجهی داشته است. حال آنکه میانگین نمرات پس آزمون و پیش آزمون دو گروه گواه تفاوت قابل توجهی نداشته است و حتی اندکی کاهش نشان می دهد. تفاوت قابل توجه پیش آزمون و پس آزمون گروه آزمایشی نشان می دهد که آموزش راهبردهای فراشناختی باعث بهبود عملکرد درک مطلب دانش آموزان می گردد.

هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی رابطه بین راهبردهای شناختی و فراشناختی و اضطراب ریاضی با عملکرد ریاضی دانش آموزان بود. جامعه تحقیق حاضر شامل کلیه دانش آموزان پایه اول دبیرستانهای دخترانه شهر تهران بود که در سال تحصیلی 90-89 در این مدارس مشغول به تحصیل بودند. که از این بین تعداد 180 دانش آموز سال اول متوسطه به روش نمونه گیری تصادفی چند مرحله ای انتخاب شدند و در پژوهش حاضر شرکت نمودند. گروه نمونه با استفاده از آزمون محقق ساخته عملکرد ریاضی، مقیاس اضطراب ریاضی و پرسشنامه راهبردهای شناختی باصری مورد ارزیابی قرار گرفتند. روش تحقیق حاضر نیز همبستگی بوده که در حیطه تحقیقات کاربردی جای می گیرد. به منظور تجزیه و تحلیل داده های حاصله از پرسشنامه ها، از ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون چند متغییری استفاده به عمل آمد. در نهایت، یافته های تحقیق نشان می دهد رابطه معنی داری بین راهبرد شناختی بسط و اضطراب ریاضی در دانش آموزان سال اول دبیرستان در سطح 0.05=a رابطه وجود دارد. رابطه بین راهبردهای شناختی و فراشناختی و عملکرد ریاضی در دانش آموزان نیز تائید شد. در نهایت رابطه بین اضطراب ریاضی و عملکرد ریاضی هم در سطح 0.01=a مورد تائید قرار گرفت.